ENF có phải là tiêu chuẩn cao nhất? Hiểu đúng về mức phát thải formaldehyde trong gỗ công nghiệp

Khi tìm hiểu về gỗ công nghiệp (gỗ nội thất), nhiều người bắt gặp các thuật ngữ như E1, E0, NAF, ENF. Trong đó ENF thường được nhắc đến như tiêu chuẩn phát thải nghiêm ngặt nhất, cũng như sự đảm bảo về chất lượng. Vậy ENF có phải là tiêu chuẩn tốt nhất hiện nay để đo lường nồng độ phát thải formaldehyde hay không?

Tiêu chuẩn ENF của ván gỗ công nghiệp là gì và có mức phát thải cụ thể ra sao?

Một phần nào đó thì câu trả lời là có, nếu chỉ nhìn vào hàm lượng phát thải formaldehyde ra môi trường. Nhưng để trả lời câu hỏi này một cách toàn diện hơn, chúng ta cần hiểu rằng các tiêu chuẩn đều được xây dựng để đánh gía khía cạnh khác nhau của vật liệu và đi kèm với nó là phương pháp đo lường khác nhau.  Để hiểu đúng về ENF, cần nhìn vào cách sản xuất, phương pháp kiểm tra và mục đích sử dụng, thay vì chỉ so sánh các ký hiệu trên nhãn.

Tiêu chuẩn ENF là gì?

ENF là viết tắt của “Emission No Formaldehyde”, được hiểu là vật liệu có nồng độ phát thải formaldehyde rất thấp theo tiêu chuẩn đánh giá tương ứng.

Đây là một cấp phân loại có cơ sở pháp lý cụ thể. ENF lần đầu được định danh chính thức trong tiêu chuẩn GB/T 39600-2021 “Formaldehyde emission grading for wood-based panel and finishing products” do Cơ quan Quản lý Thị trường Nhà nước và Cơ quan Tiêu chuẩn hóa Trung Quốc ban hành, có hiệu lực từ ngày 1/10/2021. Theo tiêu chuẩn này, ENF tương ứng với mức phát thải formaldehyde không vượt quá 0,025 mg/m³, được nhiều tài liệu kỹ thuật gọi là “một trong những ngưỡng nghiêm ngặt nhất” từng được luật hóa cho ván gỗ công nghiệp.

Trong ngành gỗ nội thất, formaldehyde được quan tâm vì nó gây ảnh hưởng tới sức khỏe người sử dụng nếu phát thải vượt ngưỡng cho phép. Formaldehyde có thể phát sinh chủ yếu từ chất kết dính gốc urea-formaldehyde (hay còn gọi là keo UF), melamine formaldehyde (hay còn gọi là keo MF) từ quá trình ép nhiệt và từ một số vật liệu hoàn thiện đi kèm. Các loại keo này bền, đóng rắn nhanh và chi phí hợp lý nên được dùng phổ biến, nhưng chúng có thể giải phóng dần khí formaldehyde theo thời gian lên tới 15 năm, nhất là trong điều kiện nóng ẩm. Vì vậy, hệ thống tiêu chuẩn phát thải ra đời nhằm kiểm soát lượng formaldehyde này trong suốt vòng đời sử dụng của sản phẩm.

Formaldehyde tồn tại trong keo kết dính của gỗ công nghiệp và có thời gian phát thải lên đến 15 năm

Tiêu chuẩn ENF khác gì so với E0 và E1?

Cách rõ ràng nhất để hiểu ENF là so sánh nó với hai cấp phát thải formaldehyde quen thuộc hơn là E1 và E0.

E1: Tiêu chuẩn Châu Âu cho nội thất trong nhà

E1 là tiêu chuẩn lâu đời nhất, phổ biến ở các nước châu Âu. Tiêu chuẩn này được ra đời tại Đức vào năm 1980, khi nước này thiết lập ba cấp E1, E2, E3 để phân loại phát thải formaldehyde của ván gỗ, sau đó trở thành nền tảng cho tiêu chuẩn châu Âu EN 13986 và phương pháp đo EN 717-1.

Ở thị trường châu Âu, vật liệu chỉ được xếp loại E1 khi phát thải không vượt quá 0,124 mg/m³ (tương đương khoảng 0,1 ppm) khi đo bằng phương pháp buồng khí. Trong hệ thống tiêu chuẩn Trung Quốc, E1 cũng được giữ ở ngưỡng ≤ 0,124 mg/m³ và được xem là mức tối thiểu để vật liệu được phép dùng trong trang trí nội thất.

Cần lưu ý rằng cùng một cấp E1 nhưng con số sẽ khác nhau tùy phương pháp đo, nên việc đọc kết quả luôn phải gắn với phương pháp thử. Bảng dưới đây tổng hợp các ngưỡng tham chiếu thường gặp:

E0: mức phát thải thấp hơn E1

E0 là cấp kiểm soát chặt hơn E1, với giới hạn nồng độ phát thải formaldehyde ≤ 0,050 mg/m³. Trên thực tế, E0 thường được xem là phân khúc “tốt” trên thị trường: an toàn hơn rõ rệt so với E1 nhưng giá thành chưa quá cao, nên có dung lượng tiêu thụ lớn. Tại nhiều thị trường, E0 tồn tại như một tiêu chuẩn khuyến nghị hơn là bắt buộc, trong khi E1 mới là ngưỡng pháp lý tối thiểu.

ENF: Hướng đến mức phát thải rất thấp

ENF đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt nhất trong thang phân loại, với nồng độ phát thải formaldehyde ≤ 0,025 mg/m³. Để dễ hình dung, mức này chỉ bằng khoảng một nửa giới hạn E0 và chưa tới một phần năm giới hạn E1.

ENF là một trong những tiêu chuẩn kiểm soát lượng phát thải formaldehyde nghiêm ngặt nhất hiện nay

Một số tài liệu so sánh còn cho thấy ENF nghiêm ngặt hơn cả cấp F bốn sao (F☆☆☆☆) – mức cao nhất trong bộ tiêu chuẩn JIS của Nhật Bản về phát thải Formaldehyde, vốn ở quanh ngưỡng 0,03 mg/m³. Chính vì vậy, ENF thường xuất hiện ở những dòng vật liệu hướng đến không gian sống chất lượng cao, công trình yêu cầu kiểm soát vật liệu chặt chẽ và xu hướng nội thất xanh.

Tổng hợp lại, có thể so sánh một cách tương đối các cấp phát thải formaldehyde khác nhau như sau:

Vậy ENF có phải là tiêu chuẩn cao nhất?

Nếu chỉ xét riêng về nồng độ phát thải formaldehyde, ENF đúng là một trong những mức kiểm soát nghiêm ngặt nhất hiện có. Tuy nhiên, kết luận rằng “ENF là tiêu chuẩn tốt nhất cho mọi trường hợp” thì chưa hoàn toàn chính xác, và đây là điểm dễ gây hiểu nhầm.

Lý do nằm ở chỗ một vật liệu tốt không thể được đánh giá chỉ bằng một chỉ số. Một tấm ván có thể đạt phát thải rất thấp nhưng lại không phù hợp với môi trường ẩm, dễ cong vênh, liên kết kém hoặc không đáp ứng đúng công năng; khi đó nó chưa chắc là lựa chọn tốt nhất cho một công trình cụ thể. Một tấm ván thực sự chất lượng cần cân bằng đồng thời nhiều yếu tố: độ an toàn, độ bền, tính ổn định kích thước, khả năng ứng dụng và cả thẩm mỹ. Nồng độ phát thải formaldehyde là điều kiện cần, nhưng không phải điều kiện đủ.

ENF khác NAF như thế nào?

ENF và NAF là hai khái niệm thường đi cùng nhau nhưng bản chất không giống nhau, và việc phân biệt chúng giúp bạn tránh ngộ nhận khi đọc thông số.

NAF (Non-Added Formaldehyde): kiểm soát hàm lượng formaldehyde từ đầu vào

Khác với ENF, NAF là một tiêu chuẩn của Mỹ, nghĩa là không bổ sung formaldehyde trong thành phần keo kết dính. Thay cho keo gốc urea-formaldehyde, nhà sản xuất sử dụng các hệ keo không chứa formaldehyde như pMDI (polymeric methylene diphenyl diisocyanate). Đây cũng là loại keo được dùng trong nhiều dòng ván định hướng NAF (ví dụ như tấm OSB và Tấm Plywood Marine của Gỗ Minh Long) nhằm loại bỏ và kiểm soát formaldehyde ngay từ khâu đầu vào nguyên liệu.

Tấm OSB và Plywood Marine Gỗ Minh Long sử dụng hệ keo PMDI, đạt tiêu chuẩn NAF (hay còn gọi là “0E” theo cách gọi của Gỗ Minh Long)

ENF: kiểm soát ở đầu ra

ENF lại trả lời cho câu hỏi “sản phẩm cuối cùng phát thải bao nhiêu?”. Nó đo lường kết quả thực tế chứ không quy định cụ thể loại keo được dùng. Một sản phẩm có thể đạt ENF nhờ nồng độ phát thải formaldehyde phát thải cực thấp, và cũng có thể đi theo hướng NAF nếu sử dụng hệ keo tiên tiến không phát thải formaldehyde. Cách hiểu đơn giản nhất là: NAF kiểm soát đầu vào, còn ENF kiểm soát đầu ra. Hai khái niệm bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.

Vì sao thị trường ngày càng quan tâm đến ENF?

Xu hướng tiêu dùng nội thất đang thay đổi rõ rệt. Trước đây, người mua chủ yếu quan tâm đến màu sắc, vân gỗ và giá thành. Ngày nay, câu hỏi đã mở rộng sang tính an toàn và sự phù hợp sử dụng trong không gian sống, có kiểm soát được lượng phát thải hay không và tiêu chuẩn ấy có được chứng minh hay không.

Mối quan tâm này có cơ sở sức khỏe rõ ràng. Formaldehyde là chất gây kích ứng mắt, mũi, họng ở nồng độ thấp và được nhiều tổ chức xếp vào nhóm nguy cơ ung thư khi phơi nhiễm dài hạn ở nồng độ cao. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị giữ nồng độ formaldehyde trong không khí trong nhà ở mức an toàn, và một số cơ quan đánh giá rủi ro tại châu Âu còn đề xuất các ngưỡng chặt hơn cho phơi nhiễm lâu dài. Với phòng ngủ, phòng trẻ em, căn hộ kín hay văn phòng dùng điều hòa thường xuyên, chất lượng vật liệu trở thành một phần của chất lượng không gian sống, nên việc kiểm soát nồng độ phát thải formaldehyde không còn là chi tiết kỹ thuật mà là yếu tố bảo vệ sức khỏe trực tiếp.

Một vấn đề của thị trường vật liệu hiện nay là nhiều thuật ngữ được dùng như công cụ quảng bá. Những từ như “an toàn”, “xanh”, “không độc hại” hay “cao cấp” tự thân chưa đủ để người dùng đánh giá, bởi chúng không gắn với con số nào có thể kiểm chứng. Điều thực sự quan trọng là sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn nào, đo theo phương pháp thử nào, do đơn vị nào kiểm nghiệm và cho kết quả cụ thể ra sao. Một tiêu chuẩn chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm bằng chứng kiểm chứng từ bên thứ ba độc lập, thể hiện qua phiếu kết quả thử nghiệm có thể truy xuất.

Sản phẩm của Gỗ Minh Long luôn được kiểm soát phát thải formaldehyde nghiêm ngặt, minh bạch theo các tiêu chuẩn quốc tế

Gỗ Minh Long và định hướng minh bạch tiêu chuẩn vật liệu

Trong quá trình phát triển vật liệu nội thất tại Việt Nam, Gỗ Minh Long là một trong những đơn vị sớm đưa các tiêu chuẩn như E1 vào thị trường từ giai đoạn 2018–2019. Với định hướng của doanh nghiệp, việc công bố tiêu chuẩn vật liệu không dừng lại ở tên gọi mà cần đi cùng sự minh bạch về chỉ số kỹ thuật, kết quả kiểm nghiệm và chứng nhận từ bên thứ ba. Bởi với vật liệu nội thất, niềm tin không đến từ việc nói một sản phẩm “tốt”, mà đến từ khả năng chứng minh sản phẩm đó đạt được những gì.

ENF là một trong những hướng phát triển quan trọng của ngành gỗ công nghiệp khi nói về kiểm soát nồng độ phát thải formaldehyde, và xét riêng chỉ số này, nó thuộc nhóm nghiêm ngặt nhất hiện nay. Nhưng ENF không nên được hiểu đơn giản là “chiếc tem” đảm bảo chất lượng cao nhất cho mọi tình huống. Một vật liệu tốt cần được nhìn nhận toàn diện, từ công nghệ tạo ra vật liệu, tiêu chuẩn kiểm soát phát thải, độ ổn định cho đến sự phù hợp với không gian sử dụng. Hiểu đúng bản chất của E1, E0, ENF và NAF, đồng thời đọc thông số gắn với phương pháp đo và chứng nhận, chính là cách nhìn đầy đủ và tỉnh táo về vật liệu nội thất hiện đại.

Cùng sự định hướng của tryuyền thông về mối nguy hại từ phát thải formaldehyde, người tiêu dùng sẽ dễ bị rơi vào ma trận các thông tin. Vậy đâu là tiêu chuẩn an toàn cần thiết, đâu là tiêu chuẩn cao nhất hiện tại?