“Tự”: Chiều sâu trong ngôn ngữ kiến trúc "Vị nhân sinh"

Lối tiếp cận chính của công trình bắt đầu từ khu vực sảnh đón, bên dưới một hệ mái dốc khiêm tốn. Hệ mái này đóng vai trò chuyển hóa tâm lý, tách biệt hai trạng thái đối lập: cái xô bồ của “chợ” (bối cảnh trung tâm thương mại) và sự tĩnh tại của “đền” (không gian “Tự”). Trải nghiệm thị giác được đẩy lên cao khi diện trần mở ra một mái vòm cong mang sắc đỏ, tái hiện gián tiếp hình ảnh hàng hiên và khoảng không gian đệm dưới mái hiên nhà Việt – nơi lưu giữ ký ức, sự kết nối thế hệ và tính dung dị trong tâm thức bản địa. Việc nén chiều cao không gian ở lối vào và giải phóng thể tích ở phần vòm cong tạo nên một nhịp điệu nén - giãn không gian, buộc cảm xúc và bước chân của người trải nghiệm phải chậm lại.

Mặt bằng của “Tự” được tổ chức với một khối hình vuông bao bọc lấy một khối tròn bên trong. Cách tổ chức này gợi nhắc về ý niệm “Trời tròn, Đất vuông” – một triết lý gắn liền với văn hóa Á Đông. Hình vuông đại diện cho tính ổn định và những giới hạn của thế giới vật chất; trong khi hình tròn đại diện cho sự vô hạn, chuyển động tuần hoàn của tự nhiên và tinh thần.

Bước qua sảnh đón là vùng chuyển tiếp được báo chí quốc tế nhắc đến như “một dòng sông tĩnh lặng”. Dọc theo hành lang hình vuông trong vùng chuyển tiếp này là hệ thống kệ trưng bày các mẫu thiết kế của Gỗ Minh Long, được sắp đặt xen kẽ cùng các tác phẩm nghệ thuật. Ánh sáng tại đây được tiết chế giúp thanh lọc thị giác, dẫn dắt cơ thể và cảm xúc bước vào một trạng thái chiêm nghiệm trước khi tiếp cận lõi chức năng chính.

Lõi trung tâm của dự án là một cấu trúc hình tròn, được lấy cảm hứng từ cách tổ chức mặt bằng Mandala trong triết học Phật giáo và ẩn dụ cho “ngôi đền thiêng” tĩnh lặng bên trong mỗi người. Tính biểu tượng được cụ thể hóa qua việc bố trí các bàn sơn mài tại bốn phương chính và phương trung tâm, đại diện cho Ngũ Trí Như Lai. Không gian này càng trở nên sống động hơn nhờ cách điều tiết ánh sáng: nếu ở khối vuông bên ngoài, ánh sáng được tiết chế để tạo khoảng lặng, thì tại lõi tròn trung tâm, luồng sáng lại tập trung mạnh mẽ, làm bừng sáng và tôn vinh trọn vẹn các thiết kế của Gỗ Minh Long.

Một điều dễ thấy tại “Tự”, đó là sự tương phản được lặp lại liên tục qua các cặp đối lập: giữa “đền” và “chợ”, nén và giãn không gian, sáng và tối, đặc và rỗng, vuông và tròn. Bản chất của việc sắp đặt này không nhằm tạo ra sự xung đột, mà là dùng cái động để tôn cái tĩnh, phản ánh cảm hứng mà kiến trúc sư đưa vào trong công trình: tính nhị nguyên của thế giới hiện tượng (trong - ngoài, sáng - tối) chỉ là phương tiện để người trải nghiệm nhận ra tính phi nhị nguyên và trạng thái “là chính mình” đầy tự tại ở tâm điểm không gian.

Đối lập với mạch cảm xúc tự do của con người là hệ tỷ lệ kỹ thuật khắt khe. Toàn bộ thông số kích thước, tỷ lệ cấu kiện, khoảng cách diện tường và chi tiết nội thất đều được phát triển từ bội số của số bảy (7). Việc áp dụng nhất quán tỷ lệ này tạo ra một sự cân bằng vô hình nhưng có thể cảm nhận được thông qua thị giác và xúc giác. Nó mang lại tính chỉnh thể, mạch lạc cho toàn bộ công trình.

Ngôn ngữ thiết kế tối giản, hiện đại tại “Tự” chính là lời khẳng định cho triết lý kiến trúc “Vị nhân sinh” mà Gỗ Minh Long theo đuổi: mọi sáng tạo trong thiết kế kiến trúc và nội thất phải lấy con người làm trung tâm, thay vì là thứ “nghệ thuật vị nghệ thuật” xa rời thực tế.

Một không gian sống bền vững không dừng lại ở công năng hay xu hướng thời thượng, mà phải được “may đo” vừa vặn với biên độ cảm xúc và căn tính của người cư ngụ, tạo cho họ một môi trường để trải nghiệm “chính mình”. Bằng cách mượn ngôn ngữ kiến trúc, “Tự” mở ra một hành trình quay trở về, khẳng định ngôi nhà chính là nơi ta soi chiếu chính ta và từ đó kể câu chuyện chân thực nhất về bản ngã con người.

Tự - M5 Gỗ Minh Long - Tầng B1 Royal City, 72A Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

• Đơn vị thiết kế: TNT Architecture - KTS chủ trì: Bùi Quang Tiến

• Đơn vị thi công: Jager, TDC

• Giải pháp chiếu sáng: Croled

• Ảnh chụp: Triệu Chiến